• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Osmanlıyı okuma kılavuzu, tarih nereden öğrenilmeli

taval

Veziri Azam
Yönetici
Vezir-i Azam
Katılım
12 Mar 2009
Mesajlar
496
Puanları
28
Osmanlıyı okuma kılavuzu, tarih nereden öğrenilmeli​
Başbakan için açılan "Son Osmanlı Padişahı" pankartı yeni bir tartışmayı alevlendirdi. Medyada, Cumhuriyet'in ilk yıllarında ortaya çıkan "Osmanlı düşmanlığı" refleksiyle yazılar kaleme anıldı, yorumlar yapıldı. Osmanlı'nın mirası toptan reddedilirken geleceğimize ışık tutacak bir "tarihsel gelişme" de yok sayıldı.

Biz de bu tartışmalar ışığında Osmanlı tarihi üzerine çalışan uzmanların görüşüne başvurduk. 'Osmanlı tarihine nasıl bakmalı? Tarihi hangi kaynaklardan okumalı?' sorusuna cevap aradık. Osmanlı Türkçesi bilmeyenlerin bile kitap yayınladığı bir konuda Osmanlı'yı doğru kaynaklardan okumak için bir liste hazırladık.

Daha birkaç yıl öncesine kadar tarih ders kitaplarında Vahdettin vatan haini olarak gösteriliyor, Abdülhamid dönemi istibdad ve panislamizm kelimelerine hapsediliyordu. Büsbütün Osmanlı dönemi peçeyle resmediliyordu. Bugünkü Cumhuriyet'in Osmanlı temelleri üzerine kurulduğu görmezlikten geliniyordu. Resmi tarihe göre Fatih, Yavuz ve Kanuni dışında Osmanlı padişahları yozlaşmış ve sefahate dalmış hükümdarlardı.

Son yıllarda iletişim kanallarının çoğalması, resmi tarih görüşüne alternatif tarih kitaplarının yazılması Osmanlı dönemine ilişkin yayınlara olan ilgiyi artırdı. Kemal Karpat, Halil İnalcık, İlber Ortaylı gibi dünya çapındaki tarihçilerin çalışmaları geniş halk kesimleriyle buluştu. Osmanlı'ya soğuk ve mesafeli bakış zaman içerisinde değişmeye başladı. Çünkü Cumhuriyet'i savunmak, Osmanlı düşmanı olmayı gerektirmiyordu. Cumhuriyet, Osmanlı'nın alternatifi ve zıddı değil; devamı ve mirasçısıydı. Tarihçi İlber Ortaylı'nın tespitiyle, "Türkiye'nin ilerlemesi ve çağı yakalaması için Türk insanının Osmanlı'nın ruhunu yeniden keşfetmesi" gerekmekteydi.

Osmanlı'ya olan önyargılı bakışın değişmesi bazı kesimlerde rahatsızlığa yol açtı. Geçtiğimiz günlerde Hürriyet başyazarı ve Basın Konseyi Başkanı Oktay Ekşi, basındaki Osmanlı özleminden örnekler vererek köşesinden "Merak ediyoruz, bir 'Osmanlı modası' yaratmaya çalışanların derdi -veya özlemi- nedir?" diye sordu. Yazısının devamında şunları yazdı: "Toplam 36 padişah çıkarmış Osmanlı hanedanından Fatih Sultan Mehmet'i, hadi kılıçlarının hakkını vermek için Yavuz Sultan Selim ile bir de Kanuni Sultan Süleyman'ı ayırırsanız, geriye kalan 33 padişahtan hangisini saygıyla, hayranlıkla, ileri görüşlülükle anacaksınız?" (Hürriyet, 6 Mart)

Oktay Ekşi'nin yaklaşımını birçok tarihçi ve köşe yazarı eleştirdi. Taha Akyol, "Mesele Osmanlı'yı sevip sevmemek değildir, "tarih"teki süreçleri ve aktörlerini algılamak meselesidir." diye yazdı. Ekşi'nin üç Osmanlı padişahı dışında hayranlıkla anılacak hükümdar yok görüşünü de şöyle cevapladı: Bugünkü Türkiye'nin 'farklı' olmasında Osmanlı mirasının katkısı son derece önemlidir.

Daha derinlere gitmeyelim, mesela reformist hükümdar III. Selim saygıya layık değil mi? Atatürk'ün çağdaşlaşma modelinin 19. yüzyıldaki habercisi olan II. Mahmut'u Sayın Ekşi takdir etmiyor mu? Veya hukuki ve siyasi modernleşmemizin en önemli evrelerinden biri olan Tanzimat'ın sultan ve sadrazamları? Osmanlı tarihinin en büyük eğitim modernleşmesini yapan Abdülhamit?

Cumhuriyet'e bakın, temelinde Osmanlı yok mudur?!"

Mustafa Armağan da Oktay Ekşi'nin Osmanlı tarihini bilmediğini belirtip Pazar ekindeki yazısında bunları örneklendirdi: "Oktay Ekşi bol keseden konuşmaya devam ediyor: "Kurucu tebaasını yani Türk halkını ezen ve azınlıklara ezdiren başka bir hanedan biliyor musunuz? Tüm tarihinin üçte birini zilletle geçiren hangi hanedana özlem duyulabilir?"

Bunca araştırmaya, yayına, doktora tezine şuna buna rağmen bu bayatın bayatı söylem hâlâ neden bu denli revaçta anlamıyorum"

Genç tarihçilerden Erhan Afyoncu; Osmanlı tartışmalarının Başbakan Erdoğan'ın Davos çıkışından sonra ortaya çıktığını hatırlatıyor. Afyoncu, Başbakan'a yapılan "Son Osmanlı padişahı", "Sultan Selim", "Sultan Abdülhamid" yakıştırmalarını uygun bulmuyor fakat anlamaya çalışıyor. Afyoncu'ya göre ortaya çıkan bu durumun en önemli sebebi Türkiye'nin ABD ve AB tarafından hor görülmesi. "Bazı yazarlarımız ise bu analizi bile yapmadan, hemen Osmanlı'ya saldırdılar." diyor Afyoncu ve ekliyor:

"Osmanlı da bizim, Selçuklu da bizim, Göktürkler de bizim Türkiye Cumhuriyeti de bizim tarihimiz. Osmanlı olmasaydı Cumhuriyet olur muydu? Bu devletler birbirinin şekil değiştirerek devamıdır."

Tarihçi Prof. Dr. Feridun Emecan'a göre bizde ifrat ya da tefritle konuya yaklaşma eğilimi var. Oysa Osmanlı tarihi serinkanlı ilmi metotlarla incelenir. Bunlarla ilgili ulaşılan sonuçlara dair birçok neşriyat da yapılmıştır. Ancak ilmi çalışmaları pek çok kimse sıkıcı bulup okumaya tahammül göstermiyor. Bu derinlikli çalışmalar okunmadığı için de tarihe hayranlıkla yahut nefretle bakılıyor.

Prof. Dr. Abdülkadir Özcan da piyasada Osmanlı'yı haksız yere vuran ya da göklere çıkaran birçok eser olduğuna dikkat çekiyor. Osmanlı Türkçesini bilmeyenlerin bile Osmanlı tarihi yazdığını belirten Özcan, "Kesinlikle orijinal belge ve kaynaklar ile güvenilir tarihçilerin kaleminden çıkmış kitaplar okunmalıdır." diyor.

Mustafa Armağan, bu tartışmaları vesile kılarak yeni tarih okumaya başlayacaklar için bir metod öneriyor; "crazy method'u. Yani eğitim sistemimizden bildiğimiz, kolaydan karmaşığa doğru gitmek şeklinde değil de, belki ortalarda bir yerden başlamak ve oradan bir matkap gibi delerek ilerlemek zahmetli bir iştir ama ikramiyesi yüklü olacaktır. Bu yöntem acelesi olanlara tavsiye olunur. Bir de şehir tarihi iyi bir giriş olabilir. Herkes kendi yaşadığı ve bildiği şehrin/kasabanın tarihini inceleyerek işe başlarsa hem tarihe daha kolay ısınacak, hem de zamanla genel tarihe geçtiğinde olaylara başkalarından farklı bir perspektiften bakabildiğini görecek, böylece özgünlükte önemli bir avantaj yakalayabilecektir."

Osmanlı tarihini nereden öğrenmeli?

MUSTAFA ARMAĞAN

1. Halil İnalcık, Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet (Eren Yayıncılık)

2. Mehmet Genç, Osmanlı İmparatorluğu'nda Devlet ve Ekonomi (Ötüken)

3. İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (İletişim)

4. Suraiya Faroqhi, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir? (Tarih Vakfı Yurt Yay.)

5. Leslie P. Peirce, Harem-i Hümayun (Tarih Vakfı Yurt Yay.)

6. Kemal Karpat, Osmanlı ve Dünya (Ufuk Kitapları)

7. Stanford Shaw ve Ezel Kural Shaw, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye (2 cilt, E Yay.)

8. Şevket Pamuk, 100 Soruda Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi (Gerçek Yay.)

9. Rifaat Ali Aboul-El-Haj, Modern Devletin Doğası (İmge Kitabevi)

10. Hazırlayan: Mustafa Armağan, Osmanlı Geriledi mi? (Etkileşim Yay.) (14 tarihçinin makaleleri)

PROF. DR. FERİDUN EMECAN

1. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, I-II, İRCİCA Yayınları

2. Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, H.İnalcık, S.Faroqhi, I-II, Eren Yayıncılık

3. C.Finkel, Rüyadan Osmanlı İmparatorluğu'na, Timaş Yayınları

4. D.Goffman, Osmanlı Dünyası ve Avrupa, 1300-1700, Kitap Yayınları

5. S. Faroqhi, Osmanlı İmparatorluğu ve Etrafındaki Dünya, Kitap Yayınları

6. N.Jorga, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, I-V.cilt, Yeditepe Yayınları

7. İ.H.Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, 1-Iv. cilt, Türk Tarih Kurumu

8. Milli Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi ve Diyanet İslam Ansiklopedisi'nde yer alan padişah maddeleri.

9. Osmanlı, I-XII cilt, Yeni Türkiye Yayınları

10. Türkler, 1-xx. cilt Yeni Türkiye Yayınları

PROF. DR. ABDÜLKADİR ÖZCAN

1. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi (6 cilt) TTK Yayınları

2. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, I-II, İRCİCA yayınları

3. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ: Halil İnalcık, YKY Yayınları

4. Osmanlı Ansiklopedisi (7 cilt)

5. Osmanlı (12 cilt) Yeni Türkiye Yayınları

6. Osmanlı ve Dünya, Ufuk Yayınları

7. Fuat Köprülü Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluşu, Akçağ Yayınları

8. Fuad Köprülü, Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri, Akçağ Yayınları

9. İslam Ansiklopedisi, TDV, (Osmanlı ve padişah, sadrazam maddeleri)

SALİH GÜLEN (Kaynak Yayınları Tarih editörü)

1. Osmanlı Sarayı'nda Hayat: İlber Ortaylı, Yitik Hazine Yayınları

2. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ: Halil İnalcık, YKY Yayınları

3. Saray-ı Hümâyûn Topkapı Sarayı: Necdet Sakaoğlu Oğlak Yayınları

4. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkûresi Tarihi: Osman Turan Ötüken Yayınları

5. Osmanlılarda Devlet Teşkilâtı ve Sosyal Yapı: Yusuf Halaçoğlu TTK Yayınları

6. Türk Milli Kültürü: İbrahim Kafesoğlu Ötüken Yayınları

7. Kılıç Kalem ve İlim: Hüseyin Özdemir Yitik Hazine Yayınları

8. İmparatorluğa Veda: İlhan Bardakçı Türk Edebiyatı Yayınları

9. Bir Umudun İnşası Hicaz Demiryolu: Metin Hülagü, Yitik Hazine Yayınları

10.Osmanlıda Abidevî Şahsiyetler: Can Alpgüvenç, Kaynak Yayınları

TAHA AKYOL

1. Genel Osmanlı Tarihi: Halil İnalcık, İlber Ortaylı.

2. Kültür Tarihi: Fuat Köprülü, Ahmet Yaşar Ocak.

3. Osmanlı İktisat Tarihi: Ömer Lütfi Barkan, Şevket Pamuk.

4. Yakın Osmanlı Tarihi: Zafer Toprak, Selim Deringil.

5. Osmanlılarda Bilim: Adnan Adıvar, Ekmeleddin İhsanoğlu.

6. Yabancı Tarihçiler: Fernand Braudel, Bernard Lewis, Donald Quataert, Suraiya Faroqhi.

DOÇ. DR. ERHAN AFYONCU

1. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ: Halil İnalcık, YKY

2. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu'nun Sosyal ve Ekonomik Tarihi, Eren

3. İlber Ortaylı, İmparatorluğun Uzun Yüzyılı, Timaş

4. Feridun Emecen, Osmanlılar ve Batı Anadolu Beylikleri, Kitabevi

5. Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu, Yeditepe

DOÇ. DR. ŞAKİR BATMAZ

1. Suraıya Faroqhı, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir?, Tarih Vakfı Yurt Yayınları

2. Halil İnalcık, Osmanlı, Hukuk, Devlet, Adalet., Eren Yayınevi

3. Mehmet Genç, Osmanlı İmparatorluğu'nda Devlet ve Ekonomi, Ötüken

4. İlber Ortaylı, Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek, Timaş Yayınları

5. İlber Ortaylı, Osmanlı Barışı, Timaş Yayınları

6. Doğan Kuban, Osmanlı Mimarisi, YEM Yayınları

7. İdris Bostan, Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri veya Osmanlılar ve Deniz, Bilge Yayınları

8. Ali Akyıldız, Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme, İletişim Yayınları

9. Yahya Akyüz, Türk Eğitim Tarihi, Pegem A Yayıncılık
MURAT TOKAY
15 Mart 2009,
 
Üst Alt